Gam/Âm giai là gì?

Gam hay Âm giai là một chuỗi các nốt nhạc được sắp xếp theo thứ tự tăng hoặc giảm dần, theo một số quy luật nhất định. 

Trong âm nhạc, bạn có thể dễ dàng bắt gặp các loại âm giai sau:

• Diatonic scale: Âm giai có 7 nốt trong đó có chứa âm giai trưởng và thứ
• Major scale: Âm giai trưởng có 7 nốt
• Minor scale: Âm giai thứ có 7 nốt
• Pentatonic scale: Âm giai ngũ cung chỉ có 5 nốt
• Chromatic scale: Âm giai gồm các nốt cách nhau nửa cung (chromatic)

Trong đó, hai loại âm giai cơ bản và thường gặp nhất là Major scale (Âm giai trưởng) và Minor scale (Âm giai thứ). Mỗi loại âm giai sẽ được cấu thành từ các cung và nửa cung (*) được sắp xếp theo thứ tự nhất định. 

(*) Cung và nửa cung là khoảng cách giữa các nốt nhạc. Trên đàn piano, hai phím đen – trắng nằm liền kề nhau tạo thành một nửa cung. Hai nửa cung sẽ tạo thành một cung. 

Âm giai trưởng & thứ là gì?

Âm giai trưởng

Âm giai trưởng là âm giai được cấu tạo từ chủ âm cộng với các nốt nhạc đi lên theo thứ tự sau:

Chủ âm -> 1 cung -> 1 cung -> 1/2 cung -> 1 cung -> 1 cung -> 1 cung -> 1/2 cung 

Theo quy tắc trên, ta có thể xác định được bất kì âm giai trưởng nào. Ví dụ với âm giai Đô trưởng, ta có chủ âm là Đô. Từ Đô lên 1 cung ta sẽ được nốt thứ 2 trong âm giai là Rê. Tiếp tục cho đến hết, ta sẽ có âm giai Đô trưởng hoàn chỉnh gồm 7 nốt: 

Đô – Rê – Mi – Fa – Sol – La – Si

Tương tự với âm giai Sol Trưởng, với chủ âm là Sol, ta sẽ có:

Sol – La – Si – Đô – Rê – Fa thăng – Sol

Âm giai Đô trưởng

Âm giai thứ

Tương tự như âm giai trưởng, âm giai thứ cũng được tạo thành từ tổ hợp các nốt bắt đầu từ chủ âm và đi lên theo quy tắc, cụ thể:

Chủ âm -> 1 cung -> 1/2 cung -> 1 cung -> 1 cung -> 1/2 cung -> 1 cung -> 1 cung

Từ đó, ta có thể xác định được một số âm giai thứ như:

Âm giai La thứ bắt đầu với chủ âm La, bao gồm các nốt: La – Si – Đô – Rê – Mi – Fa – Sol – La 

Âm giai La thứ

Âm giai song song

Ta có thể nhận thấy từ 2 ví dụ trên về âm giai trưởng và âm giai thứ một điểm đặc biệt, đó chính là âm giai Đô trưởng và La thứ có cùng tổ hợp các nốt, chỉ khác nhau về cách sắp xếp.

Những cặp âm giai trưởng – thứ có đặc điểm tương tự được gọi là cặp âm giai song song. Ở đó, các nốt xuất hiện trong cặp âm giai trưởng – thứ này sẽ giống y như nhau, nhưng sẽ có thứ tự sắp xếp khác nhau. Một số cặp âm giai song song thường gặp khác có thể kể đến như:

Rê trưởng (D) – Si thứ (Bm)

Mi trưởng (E) – Đô thăng thứ (C#m)

Fa trưởng (F) – Rê thứ (Dm)

Sol trưởng (G) – Mi thứ (Em)

….

Ứng dụng của âm giai

Từ các nốt có trong âm giai, cộng với quy tắc hình thành hợp âm, ta có thể xác định được một tổ hợp gồm những hợp âm xuất hiện trong từng âm giai. Nhờ vậy, khi xác định được một bài hát viết ở âm giai nào, bạn có thể xác định được các hợp âm có trong bài hát đó.

Để xác định một bài hát được viết ở âm giai hay giọng nào, trước tiên bạn cần có được các nốt giai điệu của bài hát đó. Nếu trong phần giai điệu của bài hát không xuất hiện bất kì dấu thăng/giáng nào, khả năng rất cao bài hát được viết ở giọng Đô trưởng, bao gồm các nốt & hợp âm thuộc âm giai Đô trưởng. Nếu có dấu thăng/giáng thì có thể tra cứu theo sơ đồ tóm tắt sau:

Sơ đồ có thể dùng để tra cứu giọng của bài hát (Circle of Fifth)

Cách xem sơ đồ như sau: giả dụ bạn có một bài hát với giai điệu được xác định là có nốt Fa thăng và Đô thăng, thì nốt & hợp âm của bài hát khả năng cao thuộc âm giai Rê trưởng hoặc Si thứ. Để xác định chính xác trưởng – thứ, bạn cần nghe tính chất và âm điệu của bài hát, cũng như chú ý các nốt nằm ở vị trí kết thúc câu và kết thúc bài. Nếu bài hát mang màu sắc tươi sáng, có nốt kết thúc câu thường rơi vào Rê thì âm giai cần xác định là Rê trưởng. Ngược lại, nếu bài hát mang màu sắc u buồn, có nốt kết thúc câu là Si thì âm giai là Si thứ. 

Sau đó, bạn có thể tiến hành xác định các hợp âm được tạo nên từ các nốt trong âm giai Rê trưởng hoặc Si thứ, và tiến hành đặt các hợp âm vào vị trí phù hợp trong bài. Với các bạn mới bắt đầu làm quen với nhạc cụ & nhạc lý, nếu chưa có quá nhiều kiến thức để xác định chính xác hợp âm nào được đặt ở đâu, bạn có thể thực hiện bằng cách đặt hợp âm có chứa nốt giai điệu, từ đó nghe & chọn ra được đáp án phù hợp nhất cho từng đoạn nhạc.

Ngoài ứng dụng trong ca khúc, chạy gam cũng là một bài tập kĩ thuật quan trọng với các bạn học nhạc cụ, đặc biệt là piano. Không chỉ giúp ngón tay thuần thục, mà bài tập chạy gam còn giúp các học viên piano nhanh chóng thuộc các giọng cùng các dấu hoá hơn, tạo nền tảng vững chắc để tiếp tục học các kiến thức nhạc lý & kỹ thuật nâng cao. 

SEAMI hy vọng bài viết trên có thể giúp ích cho các bạn đang đi tìm câu trả lời cho Gam và âm giai: trưởng & thứ. Nếu có ý định tìm hiểu về các khoá học nhạc, đừng ngần ngại liên hệ SEAMI để được tư vấn nhé!

The post Gam/âm giai: trưởng & thứ appeared first on Học viện âm nhạc SEAMI.

Có bao giờ bạn tự hỏi tại sao các nghệ sĩ guitar họ di chuyển bàn tay khắp cần đàn mà mình học đàn guitar chỉ chơi có 3 ngăn đầu? Rất nhiều các bạn chơi guitar chỉ loanh quanh phía đầu đàn mà chưa bao giờ đụng đến các ngăn dưới cần đàn. Thuộc các thế tay âm giai là việc đầu tiên mà mọi người học đàn guitar đều phải biết và đây là điều cơ bản. Bạn có chừng 20 ngăn phím và 6 dây hay đánh hết tất cả.

Nguyên nhân bạn phải thuộc âm giai (scale).

Nhiều bạn sẽ cho rằng đây là dạng nâng cao nhưng thật ra đó là điều căn bản nhất.

1. Âm giai áp dụng cho mọi phong cách, mọi loại nhạc

Âm giai không chỉ dành riêng cho người chơi lead, cũng chẳng dành riêng cho dòng nhạc nào. Âm giai thuộc về nhạc lý quy chuẩn và thực hành mà bắt buộc mọi người ai chơi guitar đều phải học. Guitar khó hơn piano ở điểm một âm giai có nhiều thế tay. Mỗi nghệ sĩ lại nghĩ ra thế tay cho riêng mình.

Tính đa dạng và phổ biến của âm giai trên guitar vừa giúp tạo ra màu sắc nhưng cùng lúc lại gây khó dễ cho người chơi. Bởi thế, thuộc âm giai và các nốt trên cần đàn nên là ưu tiên cho những bạn đang tập guitar.

2. Âm giai chứa hợp âm và hợp âm chứa âm giai

Hãy tưởng tượng: mỗi âm giai là một gia đình các nốt và các hợp âm. Như âm giai C trưởng nếu ta thiết lập hợp âm sẽ có đến 7 hợp âm (C – Dm – Em – F – G – Am – Bm7b5). Như vậy, không thể nói là “tôi chỉ chơi hợp âm thôi là đủ”. Tác dụng của âm giai vừa để phân tích bài hát, thiết kế giai điệu, đánh một câu solo để qua một vòng hoà âm, tạo màu sắc khác nhau.

Vậy bao nhiêu âm giai là đủ? Tất cả những gi bạn có thể thuộc. Nhưng phải đảm bảo là bạn phải thuộc tất cả âm giai cơ bản:

• Trưởng và thứ
• Ngũ cung
• Thứ hoà âm
• Thứ giai điệu
• Âm giai diminished

Mỗi âm giai này lại có những cái tên khác nhau như Super Locrian chẳng hạn. Tuy thế, bạn phải hiểu vai trò của từng âm giai được sử dụng khi nào. Tay guitar Allan Holdsworth có đến 10 âm giai mà ông hay sử dụng. Mỗi âm giai đều được trải dài cần đàn theo các thế tay khác nhau.

3. Âm giai không đơn thuần chỉ để Lead

Nhiều bạn có tư tưởng rằng chỉ có ai chơi Lead mới tập âm giai thật nhiều còn đệm hát thì không cần. Đấy là quan niệm sai lầm bởi vì âm giai như đã nói ở trên có quan hệ với hợp âm và ngược lại. Âm giai giải thích ý tứ, màu sắc, sự thay đổi hoà âm, phân tích lí do tác giả sử dụng nó. Không đơn thuần chỉ để Lead bởi vì lý thuyết âm nhạc về âm giai đâu bị giới hạn. Cả âm giai và hợp âm đều có tính áp dụng hữu hạn và tuỳ vào khả năng khai thác của mỗi người mà bài hát sẽ hay hơn hoặc lạ hơn.

Vì những lí do trên, chúng tôi khuyên các bạn hãy thực hành và ghi nhớ các thế tay âm giai khi học đàn guitar. Tính thực tiễn của nó rất rộng lớn và mỗi ngày người ta lại tạo ra một thế âm giai mới. Nếu chúng ta không cập nhật thì sẽ dậm chân tại chỗ mà thôi.

Tác giả: SEAMI – Nguyễn Đỗ Thành Nhân

The post Lý do bạn phải thuộc âm giai (scale) appeared first on Học viện âm nhạc SEAMI.

Lý thuyết

Định nghĩa: âm giai thứ hoà âm là âm giai thứ tự nhiên (natural minor scale) với bậc 7 được tăng lên nửa cung.

Lưu ý: Âm giai thứ tự nhiên là âm giai tương đồng với âm giai trưởng tự nhiên (hai âm giai có dùng chung số dấu hoá. VD: D trưởng = B thứ, G trưởng = E thứ, C trưởng = A thứ).

Lý thuyết âm giai thứ hoà âm.

Ứng dụng

Âm giai thứ hoà âm được ứng dụng cơ bản trong những trường hợp vòng hoà âm sau:

TH1: V7 – Im

Hợp âm V7 là hợp âm thứ 5 so với hợp âm tiếp theo của nó hay còn gọi là bậc át âm của bậc I thứ (hút về Im). Trong trường hợp này, âm giai được sử dụng là âm giai thứ hoà âm của âm giai thứ tự nhiên và chỉ có tác dụng trong tổng số phách (hay tổng số nhịp, số khuôn) của hợp âm V7. Ở hình ví dụ là âm giai A thứ tự nhiên được sử dụng trong khuôn chứa E7.

TH2: IV – V7 – Im

Vẫn sử dụng âm giai thứ hoà âm của âm giai trưởng tự nhiên. Nhưng có hai cách dùng:

• Chỉ tại số khuôn V7 có hiệu lực
• Cả một vòng hoà âm

Ứng dụng âm giai thứ hoà âm.

TH3: VI – V7 – Im

Ứng dụng giống y hệt TH2

TH4: IIm7b5 – V7(b9) – Im

Đây là một vòng hoà âm khá phổ biến nhưng được mở rộng ở bậc V7 thêm nốt quãng b9  (giảm 9). Để cho hay, chỉ nên sử dụng âm giai thứ tự nhiên trong hiệu lực của IIm7b5 và E7b9.

TH5: IIm7b5 – V7b9 – IM

Ứng dụng giống TH4 nhưng chỉ khác là thay vì vòng hoà âm trở về bậc Im thì lại bậc IM (bậc I trưởng). Vòng hoà âm này vay mượn màu sắc thứ để hút về bậc I trưởng tạo cảm giác rất sáng sủa cho giai điệu.

Người viết bài: Nguyễn Đỗ Thành Nhân

The post Ứng dụng cơ bản của âm giai thứ hoà âm appeared first on Học viện âm nhạc SEAMI.

Bài này chia sẻ thiết lập bốn loại âm giai cơ bản và phổ biến nhất có thể dùng để sáng tác hoặc ngẫu hứng đơn giản.

1. Âm giai trưởng tự nhiên

Âm giai trưởng tự nhiên thuộc dạng âm giai cơ bản đi chung với âm giai thứ tự nhiên. Để hiểu nhanh về cấu thành âm giai này, ta lấy âm giai C trưởng tự nhiên làm ví dụ:

Theo lý thuyết cơ bản thì hai cặp B-C và E-F cách nhau nửa cung. Ta dùng ký hiệu W chỉ một cung (whole step) và H chỉ nửa cung (half step)
Để dễ thiết lập ta nên sử dụng quy tắc cung và nửa cung. Như vậy nếu ta muốn thiết lập một âm giai trưởng tự nhiên (lấy âm giai G trưởng làm ví dụ) ta đi theo các bước sau:

• B1: Ghi ra 7 nốt và nốt chủ âm ở quãng 8 của âm giai cần thiết lập:
• B2: Điền công thức cung và nửa cung như trên:
  B3: Kiểm tra các nốt xem chúng có phù hợp đúng với công thức hay không. Nếu giữa hai nốt nửa cung (hoặc 1 cung) mà theo công thức phải chuyển thành một cung (hoặc nửa cung) thì ta phải thăng hay giáng một trong hai nốt. Ví dụ nếu cặp nửa cung E-F phải chuyển thành 1 cung thì hoặc ta giáng E hoặc ta thăng F. Sau khi xét, âm giai G trưởng tự nhiên sẽ hoàn thành:

Từ đây ta rút ra nhận xét: âm giai G trưởng tự nhiên sẽ có một dấu hoá là F thăng

Lưu ý:

• Âm giai không chứa ký hiệu giáng thì mặc nhiên khi thiết lập sẽ có dấu hoá giáng trừ âm giai F trưởng tự nhiên.
• Ngoại trừ âm giai C trưởng tự nhiên không có dấu hoá và các âm giai trưởng có ký hiệu giáng, các âm giai còn lại dù có ký hiệu thăng hay không mặc nhiên sẽ xuất hiện dấu hoá thăng.
• Không bao giờ cùng một lúc có nốt thăng và nốt giáng trong cùng một âm giai.

Âm giai trưởng tự nhiên.

2. Âm giai thứ tự nhiên

Âm giai thứ tự nhiên là âm giai tương đồng (relative scale) với âm giai trưởng tự nhiên. Vì thế ta nếu ta có âm giai C trưởng tự nhiên thì âm giai A thứ tự nhiên là hai cặp âm giai tương đồng. Từ đây, ta có công thứ theo cung như sau:

Áp dụng các bước thiết lập âm giai trưởng ta dễ dàng thiết lập âm giai thứ tự nhiên.

Lưu ý:

Sau khi thực tập thiết lập âm giai, âm giai trưởng tự nhiên và âm giai thứ tự nhiên có chung dấu hoá thì đó là cặp âm giai tương đồng.

3. Âm giai thứ ngũ cung (minor pentatonic scale)

Ngũ tức là năm, cung tức là nốt. Âm giai ngũ cung là âm giai chỉ chứa năm nốt mà thôi. Đây là âm giai rất phổ biến trong âm nhạc thế giới. Ở phương Tây, và ngay cả Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản âm giai này xuất hiện với nhiều màu sắc. Ở bài này, ta chỉ xét ngũ cung phương Tây.

Âm giai thứ tự nhiên có bảy nốt ta loại đi hai quãng 2 và 6.

Âm giai thứ ngũ cung (minor pentatonic scale).

4. Âm giai trưởng ngũ cung (major pentatonic scale)

Âm giai trưởng ngũ cung bao gồm những quãng như sau:

Lưu ý:

• Cặp âm giai tương đồng sẽ là cặp ngũ cung tương đồng. Ví dụ:

C major scale = A minor scale => C major pentatonic scale = A minor pentatonic scale.

Như vậy, tới đây bạn có thể tự mình thiết lập một âm giai bất kỳ. Hãy tự mình thực hành sẽ giúp bạn nâng cao vốn âm giai, khả năng dịch tông và gam rất nhiều!

[Người viết bài: SEAMI – Nguyễn Đỗ Thành Nhân]

The post CÁCH THIẾT LẬP ÂM GIAI CƠ BẢN appeared first on Học viện âm nhạc SEAMI.

Lead hay còn gọi là solo là từ để chỉ việc tay guitar chơi những dòng giai điệu để làm tăng sức hấp dẫn và lôi kéo khán giả. Lead xoay quanh trình độ và sự cảm nhận của người học đàn guitar nên không thể một hai giờ tập có thể lead được ngay. Vậy mới bắt đầu tập thì nên chọn âm giai nào để lead? SEAMI sẽ giới thiệu cho các bạn ngay sau đây thôi.

Top 4 Âm Giai Để Tập Chơi Lead Guitar.

1. Âm giai trưởng và thứ tự nhiên (major and natural minor scale)

Hai loại âm giai này còn được gọi là diatonic tức được sắp xếp từ thấp lên cao (hoặc từ cao xuống thấp) theo quy định về cung và nửa cung trong vòng 1 quãng 8. Đây là hai loại âm giai căn bản nhất mà bất cứ ai đều phải học qua. Âm giai C trưởng và A thứ chính là hai ví dụ điển hình nhất. Việc tập luyện cả hai âm giai này cho chúng ta cái nhìn toàn thể về nốt trên cần đàn trước khi bắt đầu tập qua các loại âm giai đặc biệt khác. Bắt đầu từ C trưởng và A thứ nhé bởi cả hai đều là âm giai không chứa dấu hoá.

2. Âm giai ngũ cung trưởng/thứ Tây phương (western major/minor pentatonic scale)

Âm giai ngũ cung Tây phương là âm giai điển hình ta hay nghe nói đến. Về mặt lịch sử, nguồn gốc âm giai này bắt nguồn từ nhạc truyền thống của người nô lệ da màu. Chỉ với 5 nốt nhạc bạn có thể thoải mái tạo ra những giai điệu đơn giản và kết hợp những kỹ thuật ngón trên cần đàn như đẩy dây, quét, cu-lê,…

3. Âm giai blues (blues scale)

Âm giai blues thực chất là âm giai thứ ngũ cung nhưng thêm một nốt nữa đó là nốt blues (còn gọi là ghost note). Nốt này chính là bậc 5 giảm hay 4 tăng tính từ nốt gốc (Ví dụ: âm giai A blues có nốt blues là Eb).

4. Âm giai thứ hoà âm (harmonic minor scale)

Âm giai thứ hoà âm bắt nguồn từ nhạc cổ điển. Bạn có thể nghe âm giai này vang lên từ bản Hành Khúc Thổ Nhĩ Kỳ. Nếu bạn muốn câu solo thêm một màu sắc “lạ” hơn thì thứ hoà âm là một khởi đầu cho những người sơ đẳng bởi vì nó không quá khó để nhớ. Những bạn nào muốn chơi nhạc Flamenco sao không thử tập âm giai này nhỉ?

Ngoài những âm giai trên còn có rất nhiều những âm giai khác với tên gọi khác nhau. Tựu chung, khi ta mới học guitar lead thì việc lựa chọn nốt sẽ rất vụng về với chưa quen cảm giác. Vì thế, hãy bắt đầu với những âm giai cơ bản để rồi khi bạn đã quen thuộc cần đàn thì bạn sẽ dễ dàng học được nhiều loại âm giai có màu sắc đặc biệt hơn.

Người viết: Nhân Nguyễn

The post Âm Giai Nào Để Tập Chơi Lead Guitar appeared first on Học viện âm nhạc SEAMI.